English
Recreatie

Header Fietsen

Fietsen

Krayenhoffroute

De Krayenhoffroute voert door Spaarndam en langs forten die op plekken liggen waar eerst de Posten van Krayenhoff lagen, een voorloper van de Stelling van Amsterdam. Deze in 1809-1810 aangelegde aardwerken rond Amsterdam werden zo genoemd naar de ontwerper, de bekende genieofficier Generaal Krayenhoff.De route voert u langs verschillende forten, waaronder het Fort bij Vijfhuizen.
De Krayenhoffroute werd uitgegeven door de Stelling van Amsterdam. Hieronder volgt een beschrijving.

Spaarndam
De Positie van Spaarndam is een zware verdedigingswal gelegen aan de westzijde van Spaarndam met op de uiteinden de forten benoorden Spaarndam en bezuiden Spaarndam. De Positie diende ter verdediging van de achterliggende sluizen (8) en gemalen (20). Deze waren van belang om de inundatie te kunnen beheersen. In de Napoleontische tijd lagen hier al de Posten van Krayenhoff. In 1917 werden op de wal loopgraven aangelegd en aan de achterzijde in de wal schuilplaatsen gebouwd. Ook de voorliggende betonwerken dateren uit die tijd. Na beëindiging van de Eerste Wereldoorlog in 1918 is men gestopt met de aanleg hiervan. Vandaar dat vele gebouwtjes niet voorzien zijn van gronddekking.
 
Fort benoorden Spaarndam
Het Fort benoorden Spaarndam diende ter afsluiting van een aantal wegen en ter bestrijking van het gebied tot fort bezuiden Spaarndam en tot het fort Zuidwijkermeer. Samen met het fort bezuiden Spaarndam werd het sluizencomplex verdedigd. Links op het fort is een in 1914/1918 gebouwde zoeklichtremise. Zuidelijk van het fort is nog in de wal de bovenkant van de nevenbatterij te zien.Aan de achterzijde zijn de inlaatduikers met de sleuven waarin de schuiven werden neergelaten om de voorliggende Velserbroekpolder onder water te zetten. Aan de voorzijde van de fortgracht is de inlaatduiker om het voorterrein onder water te kunnen zetten. De rails is van na de Tweede Wereldoorlog. Toen diende het fort voor opslag van munitie. Voor het fort ligt een mobilisatiecomplex eveneens van na de Tweede Wereldoorlog. Halverwege, tussen de Slaperdijk en het fort is een inlaatduiker (17) en richting het fort een coupure (opening in de wal)(18) met aan weerskanten een grondophoging om de opening snel te kunnen dichten. In de sloot is een grenspaal met het opschrift D 41 (19) (Ministerie van Defensie). Het gebied was na de oorlog nog intensief door het ministerie in gebruik. Veelal zie je de letter O van het oude Ministerie van Oorlog.
 
Fort bezuiden Spaarndam
Het fort diende ter afsluiting van de wegen en het Spaarne en de bestrijking van het gebied tot het fort benoorden Spaarndam en het fort bij Penningsveer. Met het fort bezuiden Spaarndam wordt het sluizencomplex beschermd en het achter het fort gelegen stoomgemaal. Ten noorden van het fort is in de wal de nevenbatterij te zien en enkele scherfvrije onderkomens. Door de damsluis (21) werd het water vanuit het Boezemkanaal langs de fortgracht naar het Voorkanaal gebracht om via de duiker (14) en later via de pompen (16) het voorterrein onder water te zetten. Na het aanleggen van de Voorstelling had de inundatieduiker (14) met ontvangstkom geen functie meer. In De Pol, de dijk langs het Spaarne, ligt aan de voorzijde van het fort bezuiden Spaarndam een damsluis (15) om het water van de Spaarne af te sluiten van het inundatiegebied.
 
Sluizencomplex Spaarndam
Let op de hoge zeedeuren. De noordzijde stond tot 1865 nog in verbinding met de Zuiderzee.
Al in de 13e eeuw lagen hier sluizen. Spaarndam kent alle vormen van waterbeheersing, die in Nederland zijn toegepast. De dam die het Spaarne afsluit met de dijk. Vervolgens van oost naar west; de Grote Schutsluis uit 1898 (eerste bouw 1567), de Woerdersluis (een spuisluis uit 1611), de Kolksluis (de oudste schutsluis in Spaarndam, sinds 1927 buiten gebruik), de Boezemsluis (een spuisluis uit 1843), de Kleine Sluis (een schutsluis uit 1519, die in 1806 werd vernieuwd en omstreeks 1900 werd gedempt), het stoomgemaal uit 1843 (20) en een dieselgemaal. Het stoomgemaal is voorzien van schepraderen.
Deze raderen zijn zo ontworpen dat ingemaald en uitgemaald kan worden om zo onafhankelijk van de waterstand het water regelen ten behoeve van de onderwaterzetting. Voor de passant is Spaarndam een pittoreske halteplaats met verschillende café’s en restaurants.
Het Gemeenlandshuis van het Hoogheemraadschap van Rijnland (11) is gebouwd in 1641 en was de woonplaats van de opzichter. Nu is het de woning van de dijkgraaf.
 
Fort bij Penningsveer
Fort bij Penningsveer had tot taak de voorgelegen Oudeweg met de sluizen (5) te bewaken. Ook bestreek het geschut van het fort het gebied tot het fort bezuiden Spaarndam en het gebied tot het fort bij de Liebrug en de dam in de Fuikvaart (3). Er staat nog een houten fortwachterswoning. Iets ten noorden van het fort ligt de nevenbatterij, geheel ontdaan van gronddekking. Het Sluizencomplex (5) bij Fort bij Penningsveer ligt aan de frontzijde van het fort. Herkenbaar zijn de schotbalksponningen. De inlaatduiker (6) diende om vanuit de Liede de Veerpolder onderwater te zetten. De Veermolen (7) was oorspronkelijk in 1701 gebouwd en na de brand in 1998 weer opgebouwd.

Fort bij Penningsveer heeft meerdere huurders, zoals De Zoete Tafel en Wijnen uit de Provence
 
Fort aan de Liebrug
Het fort aan de Liebrug is een klein fort met één grote keelkazemat die het gebied tot aan de Fuikvaart beschermde. De kleine keelkazemat beschermde de achter(keel-)zijde van het fort. Het fort had voornamelijk tot taak om de spoorlijn, de Haarlemmervaart en de weg te verdedigen.
Even ten noorden van de Fuikvaart (3) is een inlaatduiker (9) met de ontvangstkom. Deze diende om water vanuit de Ringvaart in de Zuiderpolder te laten. Thans heeft de duiker een functie in de dagelijkse waterbeheersing van de polder. Aan de Kerkweg 18 ligt het kruitmagazijn (10) dat dateert uit 1870. Op deze plaats werd in 1810 voor de Posten van Krayenhoff een kruitmagazijn gebouwd.
De molenstomp De Oude Molen (13) is een restant van een in 1875 geplaatste molen. De molen kwam te staan op de plaats van één van de Posten van Krayenhoff. De molen werd in 1876 op last van het Ministerie van Oorlog voorzien van een inlaatgoot voor de onderwaterzetting van de Akerpolder. Stadsherstel Amsterdam heeft de molenstomp gerestaureerd. Hij heeft een functie als theehuis en expositieruimte. De Molen van Sloten (12) is in 1991 op deze plek gebouwd met een molenromp uit 1847 uit de Watergraafsmeer (Amsterdam). In Sloten en aan de overzijde van de Ringvaart in Badhoevedorp zijn verschillende restaurants en café’s.
 
De Liedeboezem
Ten Zuidoosten van Halfweg bij Zwanenburg ligt een damsluis (1). Met de damsluizen in de Haarlemmerringvaart bij Vijfhuizen(2), in de Fuikvaart (3), in de Haarlemmervaart bij Halfweg (niet meer aanwezig)(4), de Oude en Nieuwe Sluis(5) bij Penningsveer en het sluizencomplex bij Halfweg (12) vormde deze de afzonderlijke Liedeboezem. Deze damsluizen sloten met behulp van schotbalken de waterwegen af om zo, een inundatie, een beheersbaar watergebied te vormen. Werd dit niet gedaan, dan kon de aanvaller het waterpeil van de inundaties door dijkdoorgraving of afdamming verlagen of verhogen. De nabij gelegen forten zijn zodanig gesitueerd dat zij de sluizen konden beschermen.
 
Halfweg
Werk aan het Zwet is een onderdeel van de Posten van Krayenhoff (1810). In 1839 werd de batterij doorsneden door de spoorlijn, waardoor het zuidelijk deel is verdwenen. Aan de noordzijde is een drietal sokkels met stalen affuit te zien voor luchtafweergeschut. Deze zijn in 1927 geplaatst. Ze hebben slechts kort gefunctioneerd wegens te snelle slijtage van het kanon. Het sluizencomplex bij Halfweg (12) is één van de oudste uitwaterende complexen van Nederland. Over één van de sluizen ligt nog de oude gietijzeren spoorbrug uit 1868. In 1839 lag hier de eerste spoorlijn in Nederland, die liep van Amsterdam naar Haarlem.

Fort bij Vijfhuizen
Fort bij Vijfhuizen (Kunstfort bij Vijfhuizen) diende ter afsluiting van de Ringvaart, ter verdediging van het droogblijvende deel aan de binnenzijde van de Ringdijk en ter bescherming van de damsluis in de Ringvaart even ten noorden van het dorp. Aangezien de randen van de droogmakerij bij onderwaterzetting droog zou blijven is een dubbele fortgracht aangelegd. In het oorspronkelijke ontwerp zouden de geschutkoepels aan de einden van het hoofdgebouw komen. Om de trillingen op te kunnen vangen werden deze gebouwtjes los geplaatst. Aan de keelzijde van het fort staat een ijzeren genieloods. Deze dateert uit 1896 en is onlangs geheel gerestaureerd. Oostelijk gelegen van het fort loopt de Geniedijk richting fort bij Hoofddorp. Daar liggen ook de nevenbatterij en een aardwerk. Nog te zien zijn de traversen, dwars op de Geniedijk. Deze dienden om schadewerking te beperken bij een voltreffer. In de dijk zijn ook nog enkele scherfvrije onderkomens uit 1917 te zien. Aan de keelzijde bij de Ringvaart is een hevel te zien. Deze diende om het waterpeil in de fortgracht te kunnen regelen. In het fort zijn nu expositieruimtes voor hedendaagse kunst, enkele kunstenaarsateliers en Restaurant 't Fort